A Nyugatrómai Birodalom bukása

A Nyugat-Római Birodalom bukása, más néven a Római Birodalom vagy Róma bukása, a központi politikai irányítás elvesztése volt a Nyugat-Római Birodalomban, egy olyan folyamat, amely során a Birodalom nem tudta érvényesíteni uralmát, és hatalmas területét több utódállam között osztották fel. A Római Birodalom elveszítette azokat az erőforrásokat, amelyek lehetővé tették számára, hogy hatékony ellenőrzést gyakoroljon nyugati provinciáira; a modern történészek olyan tényezőket feltételeznek, mint a hadsereg hatékonysága és létszáma, a római népesség egészsége és száma, a gazdaság ereje, a császárok kompetenciája, a belső hatalmi harcok, az időszak vallási változásai, és a polgári adminisztráció hatékonysága. A római kultúrán kívüli inváziós népek növekvő nyomása szintén nagyban hozzájárult a összeomláshoz. Az éghajlatváltozások és mind endémiás, mind járványos betegségek számos közvetlen tényezőt hajtottak. Az összeomlás okai a történettudomány egyik fő témáját képezik az ókori világról, és sok modern diskurzusban is szerepelnek az állam bukásával kapcsolatban.

pl": [

Upadek Zachodniego Cesarstwa Rzymskiego, zwany także upadkiem Cesarstwa Rzymskiego lub upadkiem Rzymu, był utratą centralnej kontroli politycznej w Zachodnim Cesarstwie Rzymskim, procesem, w którym imperium nie zdołało wymusić swojej władzy, a jego rozległe terytorium zostało podzielone między kilka następnych państw. Cesarstwo Rzymskie straciło siły, które pozwalały mu na skuteczną kontrolę nad jego zachodnimi prowincjami; nowoczesni historycy wskazują czynniki takie jak skuteczność i liczebność armii, zdrowie i liczebność populacji rzymskiej, siła gospodarki, kompetencje cesarzy, wewnętrzne walki o władzę, zmiany religijne tego okresu oraz efektywność administracji cywilnej. Rosnąca presja ze strony najeźdźczych ludów spoza kultury rzymskiej również znacznie przyczyniła się do upadku. Zmiany klimatyczne oraz choroby endemiczne i epidemiczne doprowadziły do wielu z tych bezpośrednich czynników. Przyczyny upadku są głównymi tematami historiografii starożytnego świata i mają wpływ na wiele współczesnych dyskusji na temat upadku państwa.

W 376 roku do imperium wkroczyła duża migracja Gotów i innych ludów nie-rzymskich uciekających przed Hunami. Rzymskie siły nie były w stanie ich wyeliminować, wypędzić ani podporządkować (jak to było ich zwyczajem). W 395 roku, po zwycięstwie w dwóch destrukcyjnych wojnach domowych, zmarł Teodozjusz I. Zostawił rozkładającą się armię polową, a imperium podzieliło się między walczących ministrów jego dwóch niekompetentnych synów. Gotowie i inne ludy nie-rzymskie stali się siłą, która mogła zagrozić każdej części imperium. Kolejne barbarzyńskie grupy przekroczyły Ren i inne granice. Siły zbrojne Zachodniego Cesarstwa stały się nieliczne i nieskuteczne, a mimo krótkotrwałych odnowień pod kierownictwem zdolnych liderów, centralna władza nigdy nie została skutecznie zreorganizowana.

Do 476 roku pozycja zachodniorzymskiego cesarza miała znikome znaczenie militarne, polityczne czy finansowe, i nie posiadała skutecznej kontroli nad rozproszonymi zachodnimi domenami, które nadal można było nazwać rzymskimi. Królestwa barbarzyńskie ustanowiły własną władzę na dużej części obszaru Zachodniego Cesarstwa. W 476 roku germański król Odoaker obalił ostatniego cesarza Zachodniego Cesarstwa Rzymskiego we Włoszech, Romulusa Augustulusa, a Senat wysłał insygnia cesarskie do wschodniego cesarza Zeno.

Chociaż jego legitymacja trwała jeszcze przez wieki, a jego wpływ kulturowy pozostaje, Zachodnie Cesarstwo nigdy nie miało siły, by powstać ponownie. Wschodnie Cesarstwo Rzymskie, czyli Bizancjum, przetrwało i przez wieki pozostawało skuteczną potęgą na Wschodnim Morzu Śródziemnym, choć osłabione. Chociaż utrata jedności politycznej i kontroli militarnej jest powszechnie uznawana, upadek Rzymu nie jest jedynym spajającym pojęciem tych wydarzeń; okres określany jako późna starożytność podkreśla ciągłość kulturową na przestrzeni i poza politycznym upadkiem.