Turecka wojna o niepodległość

Wojna o Niepodległość Turcji (15 maja 1919 – 24 lipca 1923) była serią kampanii wojskowych i rewolucją prowadzoną przez Turecki Ruch Narodowy, po tym jak Imperium Osmańskie zostało okupowane i podzielone po jego klęsce w I wojnie światowej. Konflikt toczył się między tureckimi nacjonalistami a siłami alianckimi i separatystycznymi o zastosowanie zasad wilsońskich, zwłaszcza samostanowienia, w Anatolii i wschodniej Tracji po I wojnie światowej. Rewolucja zakończyła upadek Imperium Osmańskiego i kwestię wschodnią, kończąc sułtanat osmański i kalifat osmański oraz ustanawiając Republikę Turcji. Po doprowadzeniu nacjonalistów do zwycięstwa, Mustafa Kemal Atatürk wprowadził rewolucyjne reformy jako prezydent nowej republiki.

Podczas gdy I wojna światowa zakończyła się dla Osmanów rozejmem w Mudros, alianci kontynuowali okupację ziem zgodnie z umową Sykes-Picot oraz w celu ścigania byłych członków Komitetu Jedności i Postępu oraz osób zaangażowanych w ludobójstwo Ormian. W związku z tym kilku dowódców osmańskich odmówiło wykonania rozkazów rządu osmańskiego o rozwiązaniu swoich sił. W atmosferze niepokoju sułtan Mehmed VI wysłał generała Mustafę Kemala Paszę (później Atatürka), aby przywrócił porządek; jednak stał się on inicjatorem i przywódcą tureckiego oporu nacjonalistycznego. W próbie ustanowienia kontroli nad próżnią władzy w Anatolii alianci zgodzili się wysłać siły greckie do okupacji Smyrny (İzmir), co zaogniło napięcia sekciarskie i rozpoczęło wojnę o niepodległość Turcji. Narodowy rząd kontrujący pod przywództwem Mustafy Kemala został ustanowiony w Ankarze, gdy stało się jasne, że rząd osmański ulega aliantom. Alianci wywierali presję na rząd osmański w Stambule, aby zawiesił konstytucję, parlament i podpisał traktat z Sèvres, traktat niekorzystny dla interesów tureckich, który rząd w Ankarze uznał za nielegalny.

Siły tureckie pokonały Francuzów na południu, a ponownie zmobilizowane jednostki armii przystąpiły do podziału Armenii z bolszewikami, co zaowocowało traktatem z Kars (1921). Front zachodni znany jest jako wojna grecko-turecka (1919–1922). Regularna armia, zorganizowana z milicji pod dowództwem İsmeta Paszy (İnönü), walczyła z Grekami do zastoju w pierwszej i drugiej bitwie pod İnönü, ale została powstrzymana w bitwie pod Aslıhanlar–Dumlupınar. Grecy odnieśli zwycięstwo w bitwie pod Kütahya-Eskişehir i ruszyli na Ankarę. Turcy powstrzymali ich postęp w bitwie pod Sakaryą i przeprowadzili kontratak w Wielkiej Ofensywie, która wypędziła siły greckie. Wojna zakończyła się odbiciem İzmiru, kryzysem chanackim i kolejnym rozejmem w Mudanya.

Wielkie Zgromadzenie Narodowe w Ankarze zostało uznane za legalny rząd turecki, który podpisał traktat z Lozanny, traktat bardziej korzystny dla Turcji niż Sèvres. Alianci ewakuowali Anatolię i wschodnią Trację, rząd osmański został obalony, monarchia zniesiona, a Wielkie Zgromadzenie Narodowe Turcji ogłosiło Republikę Turcji 29 października 1923 roku. Wraz z wojną, wymianą ludności między Grecją a Turcją, podziałem Imperium Osmańskiego i zniesieniem sułtanatu zakończyła się era osmańska, a dzięki reformom Atatürka Turcy stworzyli świeckie państwo Turcję. Demografia Turcji została znacząco dotknięta przez ludobójstwo Ormian i ludobójstwo Greków. Turecki Ruch Narodowy przeprowadził masakry i deportacje w celu eliminacji rodzimych chrześcijańskich populacji — kontynuację ludobójstwa Ormian i innych czystek etnicznych podczas I wojny światowej. Historyczna obecność chrześcijan w Anatolii została w dużej mierze zniszczona; muzułmanie wzrosli z 80% do 98% populacji.